One of the most noticeable trends in contemporary marketing is the growing popularity of mobile devices. It is estimated that in 2019 there were over 5.1 billion unique mobile phone users, representing global market penetration of 67% (We Are Social, 2019). These data are particularly important when compared to the corresponding statistics from 2014. Just 4 years earlier, the number of unique mobile phone users was estimated at 3.7 billion, which represented global market penetration of 51% (We Are Social, 2015). This means that approximately 1.4 billion potential consumers of mobile marketing content joined the market over the course of just 4 years. In terms of the Polish market, in 2020, smartphone users accounted for an estimated 83.35% of the population, while only 5 years earlier the figure was 50.55% (Sas, 2020). In particular, the potential of smartphones in mobile marketing is demonstrated by studies such as Gemius (2020) — a survey conducted in March 2020, showing that as many as 69% of respondents used mobile devices for online shopping, and interestingly, that this share was identical for women and men. In terms of specific age groups, among the 25–34 age group the share of mobile users was already 80% and almost equalled the declared use of laptops for online shopping (81%), while in the 15–24 age group, 92% of respondents used a smartphone to buy online. The latter was the only age group that declared that they used such devices more often for purchases than portable computers (ibid.).

Such rapid growth in the mobile device market has translated directly into the development of new mobile marketing tools created with the use of emerging technologies, both in Poland and around the world. Research conducted by Polish scientists has distinguished such marketing tools as mobile applications, mobile versions of websites, NFC payments, Quick Response (QR) codes, mobile coupons, beacons, geolocation services, gamification, virtual reality and augmented reality (Smołucha, 2017; Gregor i Gwiaździński, 2019).

This article focuses on the last of these tools — augmented reality. The surging interest being shown in this technology by researchers seems wellfounded, as according to the 2018 Gartner report (Gartner, 2018) it should come into widespread productive use within 5–10 years. Moreover, research in the field of marketing suggests that augmented reality can significantly affect decisions made by consumers (Javornik, 2016; Yim et al., 2017). In the available literature, however, there is little research related to the recognition of AR technology by its target audience. While there are studies that indicate the level of this recognition in relation to mobile applications (Gregor and Gwiaździński 2019, Szymczak 2019) or wearable devices (Gregor and Gwiaździński 2020), these studies did not attempt to determine whether this indicator can be correlated with specific characteristics of the respondents. The objective of present study is to fill this research gap to some extent.

This paper aims to determine the level of knowledge of augmented reality technology in mobile applications among its potential users. Additionally, the analysis aims to identify the characteristics of people with good knowledge of AR.

Based on the available literature on the subject (including both scientific research and industry reports), a research tool in the form of a questionnaire was constructed and an original survey was conducted on its basis, the results of which are presented in this article. The study was carried out using the CAWI method in March and April 2020, using the Google Forms tool. The questions asked in the survey were answered by a total of 306 respondents, mostly students and graduates of the University of Economics in Poznań and the University of Life Sciences in Poznań. The vast majority of respondents belonged to the group of potential recipients of the technology in question, and so the findings presented herein may serve as the subject of further analysis.

The following parts of the article contain, in turn, a description of the augmented reality technology and its development, recognition of this technology, the research methodology, the results of empirical research, as well as discussion and conclusions.

Development of augmented reality

The beginning of work on augmented reality dates back to the 1960s, when the first devices using the technology of combining real and virtual images were developed. The first devices based on this concept were similar in operation to later video helmets (HMD — head-mounted display) (Sutherland, 1968). In the following decades, work on augmented reality focused on concepts and prototypes. For example, in the mid-1970s, Myron Krueger and his team developed the concept of an “artificial reality” laboratory, which was intended to enable the user to create virtual images by means of actions in the real world. The applied solutions made it possible, for example, to draw on a virtual blackboard with a finger or to manipulate a circle through gestures (Krueger et al., 1985).

The term “augmented reality” first appeared in the scientific literature in the early 1990s, when Thomas Caudell and David Mizell described the solution they used at Boeing. As they wrote, the technology they studied was used to expand the user’s visual sphere with relevant information (Caudell and Mizell, 1992). This is where the description of such a solution as augmented reality comes from. The augmented reality (AR) concept was more precisely described by Milgram and Kishino (1995). In their work, they described the “virtuality continuum”, in which they clearly indicated that AR is an environment similar to a representation of the real world, which is created by enriching the real image of the world with some virtual elements. There they strongly distinguished between augmented reality and virtual reality, describing the latter as the creation of a completely virtual environment augmented by elements of the real world.

Augmented reality is a technology that requires the use of an appropriate hardware platform to function properly. Back in the 1990s, Milgram and Kishino stated that the concept that best described the essence of augmented reality was the above-mentioned HMD. However, with the development of computer technology in accordance with Moore’s law (Moore, 1965) and the attendant miniaturization, possibilities of using augmented reality on mobile devices appeared. In addition, the popularization of augmented reality on smartphones and tablets was facilitated by the emergence of a duopoly on the market of mobile operating systems: in 2012, the share of the two main systems — iOS and Android — exceeded 50% of the market, to reach over 90% in 2016 (Statista 2019). Thanks to this, developers of applications using AR who want to reach out to a majority of users of mobile devices need only to develop their product for the two platforms mentioned. What is more, the producers of the abovementioned mobile operating systems have realized the potential of augmented reality technology and joined work on it by preparing toolkits (SDKs — software development kits) allowing for easier building of AR-based applications. Thus, in 2017, Apple first presented the initial version of the ARKit package (Potuck, 2017), and in the same year, Google introduced its ARCore package (Amadeo, 2017).

The huge growth opportunities of augmented reality are also indicated by industry forecasts and reports. For example, in the report from 2018, Gartner indicated that AR may be mentioned as one of the technologies with significant development opportunities, and that it would enter the stage of widespread productive use within 5 to 10 years (Gartner 2018). In turn, the value of the augmented reality market in the coming years, depending on the source, is forecast at up to $198 billion (Financialnewsmedia.com, 2020). It should be noted, however, that AR has a relatively short period of experience in the broad market, which is associated with relatively little popularity. According to the quoted Gartner report (2018), currently work on it is at the “Trough of Disillusionment” stage, which, according to the authors means that the burden of work on this technology focuses on making the use of AR more realistic by minimizing the weaknesses of this solution.

This dynamic development is associated with ongoing implementations of augmented reality in many industries. Medicine can be cited as an example — a paper by Martin Eckert et al. (2019) described 338 scientific publications dealing with the subject of augmented reality in the field of health care. Importantly, many of them described systems already operating or at the stage of an advanced prototype. Another example is the use of augmented reality in engineering to install, maintain or repair devices. Palmarini et al. (2018) cited 30 scientific papers describing the use of AR in device maintenance alone. The prospects for using augmented reality in tourism are also promising. As described by Moro et al. (2019) 40 scientific papers per year were already being written on this topic since 2013, while in 2017 there were 75 papers published. When describing the applications of augmented reality, it is also impossible to omit entertainment and education. Jingya Li et al. (2017) described 26 scientific articles describing the use of AR games in education. A fundamental step towards broader popularity of augmented reality came when by the mobile game Pokémon GO became a global phenomenon. It was the first time that an AR-based application broke into the broadly understood mainstream — within 3 months of its release, the game was downloaded 550 million times, which generated revenue of nearly half a billion dollars (Wagner et al., 2017). The interest in the above-mentioned game, which was based on the concept of catching virtual pokémon while walking around the real world, at its peak repeatedly surpassed the interest in augmented reality as such, which may be seen with the use of the Google Trends tool (Figure 1). Interestingly, as both these statistics and the presented financial data show, the popularity of Pokémon GO in the following years has not disappeared, and is even starting to recover (Iqbal, 2020).

Augmented Reality in Marketing

Particularly importantly in the context of this paper, there are also numerous applications of augmented reality in marketing. For example, a systematic literature review conducted in 2019 (Yussof et al., 2019) found 89 publications describing primary research on marketing communication using AR in the context of buyer behaviour and perception. The most frequently cited works in this field refer to the possibility of using augmented reality in marketing (Bulearca and Tamarjan, 2010), its acceptance by users (Rese et al., 2017) and most importantly, the impact of the use of this technology on user behaviour (Javornik, 2016; Yim et al., 2017). The literature also provides descriptions of individual AR implementations in marketing applications. These include false window type (bogus window) solutions, which work like a panel mounted on the walls of bus stops, for instance, displaying an image on it enhanced with some virtual elements (Scholz and Smith, 2016). Another example of the marketing use of AR is the IKEA Place application for smartphones and tablets, created in 2017. It makes it possible to superimpose virtual avatars of products from the IKEA catalogue available in this application on the camera image of a mobile device (Alves and Reis, 2020). According to data for July 2020, this application has been rated approximately 5,500 times on the App Store and almost 1,500 times on Google Play, and the number of downloads in the Google application store has exceeded 100,000 (Apple does not provide information on the number of application downloads). Interestingly, IKEA has already tried to use augmented reality in its applications before. The 2013 catalogue for the next year included graphics which, after being scanned via a mobile device, turned into three-dimensional models of the Swedish company’s products on the screen (Tabusca, 2014). Another example of a marketing application, but with direct connection with the possibility of making purchases, is the Sephora drugstore app. The Virtual Artist functionality available in it allows customer to virtually apply a selected range of cosmetics to an image of their own face, captured in real time by the front camera of a smartphone or tablet. Importantly, the application also allows the tested cosmetics to be purchased. As indicated by the conclusions of the research, the application has a significant impact on the attitude of consumers to the brand (Scholz and Duffy, 2018; Santulli, 2019). The LEGO Playground application, which was made available for Apple smartphones and tablets in 2018, can be used as an example of the marketing use of augmented reality to expand the consumer experience. This application allows for additional fun with purchased LEGO sets by transferring specific blocks to the smartphone screen and animating them (Figure 2.). Thanks to this, after purchasing a set for building a castle, for example, it was possible to carry out its siege in the application (Vacante, 2018). As shown by research, the technology used has inspired consumers both psychologically and behaviourally (Hinsch et al., 2020).

The popularity of AR in marketing applications has translated into the coining of the term Augmented Reality Marketing (ARM). According to the definition found in the literature, ARM refers to any means of creating or integrating communication and distributing digital elements (information or objects) in a real physical environment in order to:

• improve the customer experience and influence the decision-making process (Chylinski et al., 2020).
• disclose, demonstrate or articulate specific benefits to consumers (Rauschnabel et al., 2019; Hinsch et al., 2020).
• improve relations with consumers, increasing their loyalty and satisfaction (Dadwal and Hassan, 2016).

As researchers point out, marketing focused on augmented reality allows consumers to be influenced through nostalgia and the “wow effect” (Hinsch et al., 2020), inspiration (Rauschnabel et al., 2019) or the ability to utilize digital affordances (opportunities to influence) in real-world environments (Chylinski et al., 2020).

Awareness of augmented reality

As previously mentioned, augmented reality is a cutting-edge technology that has yet to reach its peak of popularity. On the other hand, as outlined above, successful implementations of augmented reality in mobile applications are currently under development. For example, the above-mentioned IKEA Place and Sephora applications are available for download and use as of April 2021, including on the Polish market. Therefore, a question arises about the actual awareness and recognition of the augmented reality technology among end consumers. This issue is important because the level of user experience is one of the main components of many models of technology acceptance, which researchers refer to when describing the use of augmented reality and its perception by consumers. Examples include the TAM2 (Venkatesh and Davis 2000) and UTAUT (Venkatesh et al. 2003) models. Moreover, the level of consumer knowledge about a given technology allows for conclusions about further perspectives of consumer conviction and finally its implementation and acceptance, in accordance with the theory of diffusion of innovation (Rogers, 2003). Research on the level of knowledge of a given technology is of particular importance at a time when it is at the stage of early development and only gaining popularity. This is when they may contribute most to further progress in relation to a given technology. Such research has been carried out in Poland in relation to marketing, such as regarding the Internet of Things (IoT) technology and Artificial Intelligence (AI) (KaczorowskaSpychalska, 2018) or artificial intelligence in marketing communication (Gwiaździński, 2018). Regarding augmented reality, A. Szymczak (2019) asked in her research about the use of this technology, also asking about the advantages of using AR and VR (virtual reality) together. The survey showed that 48% of 114 respondents used augmented reality, including 26% who used it regularly. However, declarations of this technology’s recognizability were not taken into account, and the profiles of people using augmented reality were not analysed. The existing literature includes studies that asked about the awareness of AR in contrast to other mobile marketing tools. For example, a study conducted on the Polish market by Gregor and Gwiaździński (2019) found that slightly more than half of the respondents knew of this technology, which was a worse result compared to mobile coupons, QR codes or mobile social networks, but comparable to familiarity with NFC payments or beacons. Another study, also under Polish conditions, indicated that about two-thirds of the respondents declared knowledge of augmented reality in the form of AR glasses (Gregor and Gwiaździński, 2020).

Research methodology

Following the literature review, it was decided to conduct a study that could answer the question “What is the awareness of augmented reality among potential consumers?”. The study was extended to consider a number of traits, the possible correlation of which with the level of knowledge of augmented reality could indicate what characterizes people better familiar with AR technology. A set of hypotheses was formulated in relation to the study. The first concerned the level of awareness of augmented reality among potential consumers — it was assumed that this level is low. Hypotheses were also formulated regarding the positive correlation of knowledge of AR with interest in new technologies, involvement in learning about them, and knowledge of mobile applications and skills to use them. Additionally, a hypothesis was formulated regarding the lack of correlation of the demographic characteristics of consumers, such as age, education or place of residence, with the knowledge of augmented reality. The study was conducted using the CAWI method using the Google Forms platform, thus in a similar way as one of the previously cited studies (Gregor and Gwiaździński, 2019). The survey was addressed mainly to potential recipients of augmented reality technology, i.e. young adults, mostly university students or graduates. The target group was therefore similar to the previous research on the recognition of modern marketing tools (Gregor and Gwiaździński, 2020). The survey was active for 31 days from the end of March to the end of April 2020. The questionnaire was distributed mainly through social media, by e-mail and using distance learning channels available to students. Language of the survey was Polish.

The results of the empirical study

The survey was closed after receiving 306 responses. In line with the assumptions, the vast majority of respondents were young adults — 62% of respondents declared their age in the range of 19–24 years, and a further 30% in the range of 25–35 years. Also in line with the earlier assumptions, most of the respondents were university students (66%) or graduates (24%). Regarding the place of residence, 42% declared that they resided in a city with a population of more than 250,000 inhabitants, 25% indicated that they lived in smaller towns, and 32% answered that they lived in the countryside. Most of the respondents were women (63%), with men in the minority (37%). Due to the characteristics cited here, this sample cannot be considered representative for Poland, but it should, to a large extent, correspond to the profile of a potential augmented reality user. To further emphasize this match, part of the analysis described below was carried out in two ways: with reference to the entire sample, or only to the 19–24 age group.

Based on the data collected through the survey, a statistical analysis was performed using the SPSS® statistical package by IBM and the tools of the Google Forms platform on which the study was conducted. Two questions were asked to determine the degree of consumer awareness of augmented reality. The first question asked about the knowledge of the term “augmented reality” itself. 28.2% of the respondents stated that they knew very well what AR was, and a further 30.8% had encountered this term, but did not know exactly what this technology was. Importantly, in the 19–24 age group alone, which, as already mentioned, may be considered the target group of recipients of AR applications, these results were similar: 26.2% of people declared that they knew well what AR was, while 31.6% had met with this term, but its meaning was uncertain to them. The second question concerned awareness of the use of augmented reality by several applications that have been previously listed — Pokémon GO, Ingress/ Ingress Prime, IKEA Place, Houzz, Sephora (Visual Artist option described earlier), Snapchat (filters that change the appearance of the user’s face) and Instagram (filters that change the appearance of the face and the ability to try products on one’s own face). The respondents placed their answers on a 7-point Likert scale, where the lowest score was additionally described as the answer “no, I had no idea”, and the highest score was described as “yes, I knew it well”. This choice of scaling technique was dictated in line with the suggestions in the existing literature (Tarka, 2015), by a desire to be able to differentiate the answers to the given question to the greatest possible extent. The responses averaged 3.33 points (3.29 in the 19–24 age group alone), and the median was 3 points. Importantly, however, the dominant, and therefore the most frequently indicated answer was the lowest score of “1”, described as a complete lack of knowledge about the use of the mentioned AR applications — it accounted for 35.4% among all respondents and for 34.2% among the 19–24 age group. On the other hand, the second most frequent answer was the highest score — given by 13.6% of the respondents. Therefore, despite the use of the 7-point Likert scale, extreme answers were obtained most often (Figure 2).

The correlation between the answers to the above-mentioned questions and the remaining questions was examined by calculating the Kendall Tau-b coefficient, due to the distribution of answers in both cases being significantly different from the normal one. On this basis, it was found that the only case where a high correlation could be said to exist occurred between the answers to the questions on knowledge of the term “augmented reality” and on awareness of the use of AR in the cited applications. In this case, the Kendall Tau-b coefficient was 0.58 with a significance ? <0.05. In other cases, significantly lower values of this coefficient were recorded. The second strongest correlation that was noted concerned the question about the interest in emerging new technologies, but also in this case we can speak about a rather weak correlation: the value of the coefficient was 0.31 regarding the knowledge of the term AR and 0.28 regarding the awareness of the use of AR by the mentioned applications (in both cases, the significance was α <0.05). Values exceeding 0.25 (but less than 0.3) were noted for questions about the ability to use various mobile applications, proficiency in using various new technologies and knowledge of the Pokémon GO application (the significance in each case was α <0.05). For the remaining questions, even lower values were recorded (e.g. place of residence, frequency of online purchases) also in combination with a significance level higher than α <0.05 (e.g. age or education) (Table 1).

In addition, the survey categorised the responses according to varying degrees of fit with the previously described pattern of the potential audience for augmented reality technology in mobile shopping applications. Factors such as age, education, interest and proficiency in using new technologies or ability to use mobile applications were taken into account together. When considering this distribution across the different options, a correlation measured by Kendall’s Tau-b coefficient of no more than 0.3 was achieved.

Additional results may be presented in relation to the knowledge of particular augmented reality applications. The aforementioned literature references about the phenomenon of the Pokémon GO game were confirmed, with over 3/4 of the respondents declaring that they had heard about this application. Significantly, however, only less than 24% answered that they had used this application. A much better result was achieved in the case of the functionality of face-changing filters — in the case of both Snapchat and Instagram, more than half of the respondents declared that they used these possibilities. A significant group of people also declared knowing (36%) or using (27%) the Instagram functionality that allows them to “test” products on their own face. The other applications were much less popular. While many people have heard about the IKEA Place and Sephora (Virtual Artist) applications — 46% and 27% respectively, they have actually been used by much fewer people — about 10% of respondents each. On the other hand, the Ingress and Houzz applications were poorly recognizable and were used to a minimal extent by the respondents (Chart 1.).

Discussion and conclusions

Overall, this study showed that awareness of augmented reality among the surveyed group of consumers is relatively low. Only 28% of the respondents declared that they knew very well what AR was, and another 31% had encountered this term, but did not fully know what augmented reality was. Moreover, after citing a few examples of applications using AR, the respondents indicated that they were rather poorly informed that these applications use this technology — on average they indicated 3.33 points on a scale from 1 to 7. However, answers regarding recognition and use of specific applications varied — the vast majority of respondents have heard about Pokémon GO, and more than half used the functionality of face-changing filters. Taking into account the answers to all the questions, it should be stated that these consumers are, de facto, using AR technology to some extent unconsciously.

On this basis, we can speak of a partial confirmation of the main hypothesis of the study, regarding a low level of recognition of such technology — while a total of 59% of respondents had encountered the term “augmented reality”, only 31% declared that they had a good understanding of what AR was. These conclusions are to some extent consistent with the research conducted so far. For example, in the study by Szymczak (2019), 48% declared using augmented reality, and in the study by Gregor and Gwiaździński (2019), knowledge of AR was declared by 52% of respondents. In contrast, in a study conducted in 2020 by the same authors (Gregor and Gwiaździński 2020), knowledge of the technology of augmented reality glasses was declared by 67.6% of respondents, but only 6.4% actually used these devices. This situation is similar to the study described in the present article below — in the case of applications such as Pokémon GO, Houzz, Ingress or IKEA Place, the declared knowledge of the application was much higher than the declared use of them (Chart 1.). On the other hand, the low popularity of AR applications that make a purchase (Houzz, Sephora) presented in the study is consistent with the results of the Dacko (2017) study from the American market: out of over 10,000 surveyed smartphone users, only 10.7% declared that they used a shopping application with augmented reality.

The lack of even a moderate correlation between the declared knowledge of the term “augmented reality” and recognition of this technology and the answers to all other questions in the survey was somewhat surprising. Thus, the hypotheses on the relationship between the declared knowledge of AR and, among other factors, interest in new technologies or the ability to use mobile applications were not confirmed. On the other hand, the hypotheses that there is no relation to the aforementioned declarations of such characteristics as age, education or place of residence were certainly confirmed. However, a gender gap was found in terms of declared knowledge of the term “augmented reality”:” 39.6% of men declared that they knew well what AR was, and a further 26.1% indicated that they had come across this term, but did not know exactly what it meant, whereas the corresponding rates for women were 21.4% and 33.16%. Thus, women more distinctly more often indicated that they had encountered this term, but were not sure of its meaning, while men much more often declared that they knew what it meant. Similarly, in the case of the Dacko study (2017), men more often declared that they used AR applications (11.6% compared to 9.6% in women), while women more often indicated uncertain answers due to insufficient knowledge of augmented reality technology (50.2% versus 37.1% in men). This is an interesting topic that requires further research to better understand the cause of the gender differences in perception.

The study presented here may constitute a prelude to further research in this area, such as to further scrutinize the main findings presented herein: namely, that there is no clear profile of a person well acquainted with the technology of augmented reality, and that many people actually use augmented reality without conscious awareness of this technology. Further research on knowledge and use of AR in mobile applications may focus on specific types of applications. Based on the presented results (Chart 1), it can be assumed that mobile games and social media applications that use filters that change the appearance of faces, such as Snapchat or Instagram, have remarkable potential in this regard. Additionally, in research expanding knowledge on this issue, it is worth considering what the key reasons are for the acceptance of the described technology by consumers. This will allow the key aspects of the further development of this type of application to be better identified.

Bibliography

1. Alves, C., & Reis, J. L. (2020). The Intention to Use E-Commerce Using Augmented Reality — The Case of IKEA Place. In Á. Rocha, et al. (eds). International Conference on Information Technology & Systems (pp. 114–123). Springer, Cham.
2. Amadeo, R. (2017). Google’s ARCore brings augmented reality to millions of Android devices. Ars Technica, https://arstechnica.com/gadgets/2017/08/googles-arcore-bringsaugmentedreality-to-millions-of-android-devices/ [retrieved 04.07.2020].
3. Bekus, T. (2018). Wykorzystanie rzeczywistości rozszerzonej w marketingu. Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Humanitas. Zarządzanie, 3, 279–296.
4. Bulearca, M., & Tamarjan, D. (2010). Augmented reality: A sustainable marketing tool.
   Global business and management research: An international journal, 2(2), 237–252.
5. Caudell, T. P., & Mizell, D. W. (1992). Augmented reality: An application of heads-up display technology to manual manufacturing processes. Proceedings of the Twenty-Fifth Hawaii International Conference on System Sciences, 2, 659–669. Presence:
   Teleoperators and Virtual Environments. 2. IEEE. doi: 10.1109/HICSS.1992.183317.
6. Chylinski, M., Heller, J., Hilken, T., Keeling, D. I., Mahr, D., & de Ruyter, K. (2020).
   Augmented reality marketing: A technology-enabled approach to situated customer experience. Australasian Marketing Journal, 28(4), 374–384. https://doi.org/ 10.1016/j.ausmj.2020.04.004.
7. Dacko, S. G. (2017). Enabling smart retail settings via mobile augmented reality shopping apps. Technological Forecasting and Social Change, 124, 243–256.
8. Dadwal, S. S., & Hassan, A. (2016). The augmented reality marketing: A merger of marketing and technology in tourism. In Mobile Computing and Wireless Networks: Concepts, Methodologies, Tools, and Applications (pp. 63–80). IGI Global.
9. Eckert, M., Volmerg, J. S., & Friedrich, C. M. (2019). Augmented reality in medicine: systematic and bibliographic review. JMIR mHealth and uHealth, 7(4), e10967.
   https://doi.org/10.2196/10967.
10. Financialnewsmedia.com, (2020), The Global Augmented Reality (AR) Markets Projected to Exceed $198 Billion by 2025, https://www.prnewswire.com/news-releases/the-globalaugmentedreality-ar-markets-projected-to-exceed-198-billion-by-2025-300990917.html [retrieved 04.07.2020]
11. Gartner, (2018), 5 Trends Emerge in the Gartner Hype Cycle for Emerging Technologies, 2018, https://www.gartner.com/smarterwithgartner/5-trends-emerge-in-gartner-hypecyclefor-emerging-technologies-2018/ [retrieved 04.07.2020]
12. Gemius, (2020), E-commerce w Polsce 2020, https://www.gemius.pl/wszystkie-artykulyaktualnosci/ e-commerce-w-polsce-2020.html [retrieved 29.10.2020]
13. Gregor, B., & Gwiaździński, E. (2019). Postawy konsumenckie wobec nowoczesnych narzędzi marketingu mobilnego. Przedsiębiorczość i Zarządzanie, 20(8), 147–160.
14. Gregor, B., & Gwiaździński, E. (2020). Technologia wearable w ocenie młodych konsumentów. Marketing of Scientific and Research Organizations, 36(2), 61–76
15. Gwiaździński, E. (2018). Świadomość i postawy konsumentów wobec stosowania artificial intelligence w komunikacji marketingowej. Przegląd Nauk Ekonomicznych, 31, 227–237.
16. Hinsch, C., Felix, R., & Rauschnabel, P. A. (2020). Nostalgia beats the wow-effect: Inspiration, awe and meaningful associations in augmented reality marketing. Journal of Retailing and Consumer Services, 53. https://doi.org/10.1016/j.jretconser.2019.101987
17. Iqbal M., (2020). Pokémon GO Revenue and Usage Statistics (2020),
    https://www.businessofapps.com/data/pokemon-go-statistics/ [retrieved 30.10.2020]
18. Javornik, A. (2016). Augmented reality: Research agenda for studying the impact of its media characteristics on consumer behaviour. Journal of Retailing and Consumer Services, 30, 252–261.
19. Kaczorowska-Spychalska, D. (2018). Digital technologies in the process of virtualization of consumer behaviour-awareness of new technologies. Management, 22(2), 187–203. DOI: https://doi.org/10.2478/manment-2018-0031.
20. Krueger, M. W., Gionfriddo, T., & Hinrichsen, K. (1985). VIDEOPLACE — an artificial reality. ACM SIGCHI Bulletin, 16(4), 35–40. https://doi.org/10.1145/1165385.317463.
21. Li, J., Van der Spek, E. D., Feijs, L., Wang, F., & Hu, J. (2017). Augmented reality games for learning: A literature review. In: Streitz N., Markopoulos P. (eds) International Conference on Distributed, Ambient, and Pervasive Interactions (pp. 612–626). Springer, Cham.
22. Milgram, Paul; H. Takemura; A. Utsumi; F. Kishino (1995). Augmented Reality: A class of displays on the reality-virtuality continuum. Proceedings of Telemanipulator and Telepresence Technologies, 2351. http://doi.org/10.1117/12.197321.
23. Moore, G. E. (1965, April 19). Cramming more components onto integrated circuits.
    Electronics Magazine, 38(8), pp.114 ff. http://doi.org/10.1109/N-SSC.2006.4785860.
24. Moro, S., Rita, P., Ramos, P., & Esmerado, J. (2019). Analysing recent augmented and virtual reality developments in tourism. Journal of Hospitality and Tourism Technology. 10(2).
25. Palmarini, R., Erkoyuncu, J. A., Roy, R., & Torabmostaedi, H. (2018). A systematic review of augmented reality applications in maintenance. Robotics and ComputerIntegrated Manufacturing, 49, 215–228.
26. Potuck, M., (2017). “Apple announces ARKit for iOS 11”. 9to5Mac.
    https://9to5mac.com/2017/06/05/apple-announces-arkit-for-ios-11/ [retrieved 04.07.2020]
27. Rauschnabel, P. A., Felix, R., & Hinsch, C. (2019). Augmented reality marketing: How mobile AR-apps can improve brands through inspiration. Journal of Retailing and Consumer Services, 49, 43–53. https://doi.org/10.1016/j.jretconser.2019.03.004.
28. Rese, A., Baier, D., Geyer-Schulz, A., & Schreiber, S. (2017). How augmented reality apps are accepted by consumers: A comparative analysis using scales and opinions. Technological Forecasting and Social Change, 124, 306–319. https://doi.org/10.1016/j.techfore.2016.10.010.
29. Rogers, E. M. (2003). Diffusion of innovation, 5th ed. New York: Free Press.
30. Santulli, M. (2019). The influence of augmented reality on consumers’ online purchase intention: the Sephora Virtual Artist case. [Doctoral dissertation, Universidade Católica Portuguesa].
31. Sas A., (2020), Forecast of the smartphone user penetration rate in Poland 2015–2025, Statista, https://www.statista.com/statistics/568216/predicted-smartphone-userpenetrationrate-in-poland/ [retrieved 27.10.2020]
32. Smołucha, D. (2017). W pogoni za klientem mobilnym — wykorzystanie narzędzi nowych technologii w marketingu. Studia Ekonomiczne, 317, 118–135.
33. Scholz, J., & Duffy, K. (2018). We Are at home: How augmented reality reshapes mobile marketing and consumer-brand relationships. Journal of Retailing and Consumer Services, 44, 11–23. https://doi.org/10.1016/j.jretconser.2018.05.004.
34. Scholz, J., & Smith, A. N. (2016). Augmented reality: Designing immersive experiences that maximize consumer engagement. Business Horizons, 59(2), 149–161. https://doi.org/10.1016/j.bushor.2015.10.003.
35. Sutherland, I. E. (1968). A head-mounted three dimensional display. Proceedings of AFIPS 68, 757–764
36. Statista, (2019), Mobile operating systems’ market share worldwide from January 2012 to July 2019, https://www.statista.com/statistics/272698/global-market-share-held-bymobileoperating-systems-since-2009/, [retrieved 04.07.2020].
37. Szymczak, A. (2019). Czy wykorzystanie wirtualnej rzeczywistości doprowadzi do rewolucji w komunikacji marketingowej? Marketing of Scientific and Research Organizations, 33(3), 53–69.
38. Tabusca, A. (2014). Augmented reality — need, opportunity or fashion. Journal of Information Systems & Operations Management, 8(2).
39. Tarka, P. (2015). Własności 5- i 7-stopniowej skali Likerta w kontekście normalizacji zmiennych metodą Kaufmana i Rousseeuwa. Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, 385, 286–295.
40. Venkatesh, V., & Davis, F. D. (2000). A theoretical extension of the technology acceptance model: Four longitudinal field studies. Management Science, 46(2), 186–204.
41. Venkatesh, V., Morris, M. G., Davis, G. B., & Davis, F. D. (2003). User acceptance of information technology: Toward a unified view. MIS Quarterly, 425–478.
42. Vacante, V., 2018, LEGO Playgrounds: A Mixed Reality Portal Of Innovation, VRscout, https://vrscout.com/news/lego-playgrounds-mr-portal/ [retrieved: 31.10.2020].
43. Wagner-Greene, V. R., Wotring, A. J., Castor, T., MSHE, J. K., & Mortemore, S. (2017).
    Pokémon GO: Healthy or harmful?. American journal of public health, 107(1), 35–36. DOI: 10.2105/AJPH.2016.303548.
44. We Are Social (2019), Digital in 2019, https://wearesocial.com/global-digital-report-2019 [retrieved 27.10.2020].
45. We Are Social (2014), Global Digital Statshot: August 2015, https://wearesocial.com/ uk/special-reports/global-statshot-august-2015 [retrieved 27.10.2020].
46. Yim, M. Y. C., Chu, S. C., & Sauer, P. L. (2017). Is augmented reality technology an effective tool for e-commerce? An interactivity and vividness perspective. Journal of Interactive Marketing, 39, 89–103. https://doi.org/10.1016/j.intmar.2017.04.001.
47. Yussof, F. M., Salleh, S. M., & Ahmad, A. L. (2019). Augmented Reality: A Systematic Literature Review and Prospects for Future Research in Marketing and Advertising Communication. In: Piuri V., Balas V., Borah S., Syed Ahmad S. (eds) Intelligent and Interactive Computing (pp. 459–473). Springer, Singapore.

Przegląd literatury wykazał, że technologie VR i AR są stosunkowo rzadko stosowane przez marketerów. Dowodzą tego również wyniki badań, które zostały przedstawione w artykule. Wyniki innego badania sygnalizują, że przy zastosowaniu metod wizualnych można zwiększyć sprzedaż internetową lub wysyłkową. Jak zauważył Gartner w 2016 r. wirtualna rzeczywistość jest jedną z najbardziej obiecujących innowacji technologicznych w biznesie.

Celem pracy jest analiza możliwości wykorzystania innowacyjnych narzędzi, opartych na rzeczywistości wirtualnej i rozszerzonej w komunikacji marketingowej.

Podstawę źródłową opracowania stanowi dostępna literatura przedmiotu, źródła wtórne, własne analizy i badania oraz studia realizowane zagraniczne instytuty badawcze. W pracy zaprezentowano wyniki badania własnego, wykonanego w 2018 r. metodą CAPI na grupie 114 respondentów. Należy podkreślić, że mimo iż wyniki badań wskazujące na ograniczone wykorzystanie VR i AR nie są reprezentatywne to wskazują na zależność, którą warto zbadać na większej grupie badawczej.

Przeprowadzono również audyt własny działań marketingowych przy wykorzystaniu technologii VR i AR w oparciu o model SERVQUAL.

Ewolucja badań nad wirtualną i rozszerzoną rzeczywistością oraz definicje

Badania nad wirtualną rzeczywistością rozpoczęły się w latach sześćdziesiątych XX wieku (Gobbetti i Scateni, 1998). Morton Helig pracował w 1957 r. nad projektem nazwanym Sensorama (Korniejenko, 2018).

Konstrukcja ta miała podczas projekcji obrazu, angażować wszystkie zmysły widza. Projekt ten jednak nie doczekał się nigdy szerszego zastosowania ze względu na jego wysoką cenę (Carmigniani i Furht, 2011).

W połowie lat osiemdziesiątych tworzenie różnych technologii umożliwiających rozwój rzeczywistości wirtualnej zbiegło się w czasie w celu wykreowania pierwszych prawdziwych systemów VR. Koncepcje niektórych z nich przypominają obecnie stosowaną technologię VR, jak np. wykorzystywanie specjalnych urządzeń w formie gogli. Warto jednak podkreślić, że były one większe i cięższe niż obecnie stosowane.

Na początku lat 80. na Massachusetts Institute of Technology opracowano ograniczoną trójwymiarową wirtualną przestrzeń roboczą, w której użytkownik mógł interaktywnie modyfikować obiekty graficzne 3D przestrzennie odpowiadające pozycji dłoni (Schmandt, 1983).

W 1984 r. NASA rozpoczęła projekt VIVED (Virtual Visual Environment Display), a następnie projekt VIEW (Virtual Interactive Environment Workstation). Jak opisał Fisher i in. (1986) celem badań w NASA Ames było opracowanie wielofunkcyjnego, multimodalnego interfejsu użytkownika, w celu ułatwienia naturalnej interakcji ze złożonymi zadaniami operacyjnymi, a także zwiększenia jego świadomości o istnieniu rozbudowanych, autonomicznych zintegrowanych systemów. Obszary zastosowań, na których koncentruje się NASA Ames, to kontrola teleobecności, nadzór i zarządzanie wielkoskalowymi systemami informatycznymi i badaniami czynników ludzkich. Mimo sukcesu badań, wirtualna rzeczywistość nie została podana do publicznej wiadomości, do 6 czerwca 1989 r., kiedy to Jaron Lanier, prezes VPL, zdefiniował pojęcie wirtualnej rzeczywistości (ang. VR — virtual reality), chcąc by wszystkie dotychczasowe wirtualne projekty znalazły się w jednej kategorii. Natomiast na początku lat 90. XX wieku w literaturze przedmiotu zaczęto szerzej opisywać to pojęcie (Reja i Calvo, 2017). Sheerman zdefiniował wirtualną rzeczywistość jako medium składające się z interaktywnych symulacji komputerowych wyczuwających pozycję uczestnika oraz jego działania, zastępując lub zwiększając informacje zwrotne jednego lub kilku zmysłów, oferując uczestnikowi poczucie bycia mentalnie zanurzonym lub obecnym w symulacji (w świecie wirtualnym). Coates (1992) wyjaśnia, że wirtualna rzeczywistość obejmuje elektroniczne symulacje środowisk doświadczanych przez zamontowane na głowie okulary i odzież przewodową umożliwiającą użytkownikowi końcowemu interakcję w realistycznych sytuacjach trójwymiarowych.

Równolegle z terminem wirtualnej rzeczywistości zaczął funkcjonować termin rozszerzonej rzeczywistości (ang. AG — augmented reality), który został wprowadzony przez Toma Caudell i Davida Mizell pracujących w firmie Boeing. Stworzyli oni pierwsze systemy, które służyły do treningu pilotów (Akçayir i in., 2016). Następnie rozpoczęto wykorzystywanie AR do kształcenia lekarzy. Równolegle branża rozrywkowa przygotowywała coraz więcej gier komputerowych z zastosowaniem rozszerzonej rzeczywistości. Obecnie wirtualna oraz rozszerzona rzeczywistość znajduje zastosowanie nie tylko w branży rozrywkowej, ale także w medycynie, w inżynierii, a także w szkolnictwie. W krajach azjatyckich wirtualna rzeczywistość jest wykorzystana w edukacji poczynając od szkoły podstawowej, a kończąc na szkole wyższej (Huang i Liaw i Lai, 2016).

Cechą charakterystyczną rzeczywistości rozszerzonej jest nałożenie na obraz rzeczywisty syntetycznych napisów i obrazów. Przykładem takiego działania jest system HUD (ang. Head-Up Display) stosowany w samolotach, który na obraz widziany przez pilota nakłada najważniejsze informacje dotyczące parametrów lotu. Podobne rozwiązania zaczyna się również stosować w samochodach poprzez wyświetlanie na przedniej szybie m. in. informacji z systemu nawigacji satelitarnej.

W 2015 r. szacowało się, że liczba użytkowników wirtualnej rzeczywistości może szybko wzrosnąć, nawet do 171 milionów aktywnych użytkowników w 2018 r., W tym 28 milionów użytkowników było gotowych zapłacić za oferowane treści (The Farm 51, 2015). Do dnia publikacji nie pojawiły się żadne reporty podsumowujące liczebność uczestników w 2018 r.

Oczekuje się, że trend VR i AR będzie rozprzestrzeniał się szybciej niż w przypadku Internetu i smartfonów, zwłaszcza, że w celu konsumpcji podstawowych treści VR konsumenci nie muszą inwestować w bardzo kosztowny sprzęt, wystarczy dodać akcesoria, które zmienią smartfony w urządzenia VR (Barnes, 2016).

Dążenie konsumentów do nowych technologii „(…) pozwala im widzieć otaczający świat w innym wymiarze i doświadczać rzeczy, które nie są dostępne w prawdziwym życiu, a nawet jeszcze nie powstały” (Mazuryk i Gervautz, 1996). Technologia stała się pakietem umożliwiającym dostarczanie informacji do użytkownika końcowego (Kaplan i Mazurek, 2018). Liczba istniejącego oprogramowania szybko rośnie, podobnie jak możliwości wejścia na rynek firm wykorzystujących nowe rozwiązania jako doskonałe narzędzia marketingowe do przekazywania użytkownikom swoich treści reklamowych (Scatena i Russo i Riva, 2016).

Komunikacja marketingowa

Digitalizacja komunikacji jest zjawiskiem rosnącym, znajdującym odzwierciedlenie w sposobie planowania i wykonywania komunikacji marketingowej (Mazurek, 2011). Efektywne wykorzystanie komunikacji marketingowej wymaga nie tylko bardzo dobrej znajomości zjawisk społecznych i procesów rynkowych, ale także znajomości instrumentów i technologii komunikacji informacyjnej. Przedsiębiorstwo tworząc ofertę odpowiadającą potrzebom oraz preferencjom nabywców i innych partnerów biznesowych, pozyskuje z otoczenia, wpływające na wiedzę, postawy i zachowania adresatów, co w konsekwencji może kształtować popyt na jego produkty. Można zatem stwierdzić, że komunikacja marketingowa jest jednym z najważniejszych elementów warunkujących nawiązanie, a następnie utrzymanie relacji firmy z klientami i innymi podmiotami otoczenia rynkowego.

Zarówno teoretycy marketingu, jak i praktycy zgadzają się, że kluczowym warunkiem skuteczności komunikacji marketingowej jest integracja wszystkich jej środków. Wszystkie podejmowane działania komunikacyjne muszą być spójne pod względem treści, a także skoordynowane w czasie i przestrzeni. Firmy wykorzystujące metody i narzędzia nowoczesnej komunikacji marketingowej są w stanie szybko wchodzić w interakcje z konsumentami (Hajduk, 2016). Dwukierunkowa, zintegrowana komunikacja marketingowa ma kluczowe znaczenie w kreowaniu długotrwałych relacji z klientami i innymi podmiotami otoczenia rynkowego przedsiębiorstwa, a tym samym w powodzeniu koncepcji marketingu relacji w przedsiębiorstwie. Duncan i Moriarty (1998) stwierdzili również, że relacje biznesowe nie mogą powstawać bez komunikacji.

Praktycy podkreślają, że nadszedł okres marketingu w perspektywie komunikowania, czyli umiejętnego przewidywania preferencji wąskich grup klientów, a także docierania do klientów indywidualnych, przy jednoczesnym zwiększeniu dbałości o efektywność przedsięwzięć marketingowych. Kowalska (2007) konstatuje, że kryterium sukcesu strategii komunikacji marketingowej i ogółu działań marketingowych nie są już założenia typowe dla marketingu masowego, lecz stają się nimi różnorakie założenia o charakterze jakościowym, stanowiące miernik ekonomicznej efektywności tych poczynań (np. zwrot z nakładów poniesionych na marketing).

Wykorzystanie VR i AR w marketingu

Wirtualna rzeczywistość jest stosunkowo nowym medium, oferującym nowe możliwości komunikacji treści. Cechy rzeczywistości wirtualnej sprawiają, że jest ona w stanie manipulować poczuciem czasu i przestrzeni, być interaktywną i sprawiać, że użytkownik „kontroluje” swoje doświadczenia. Wirtualna rzeczywistość (VR) jest uważana za jedną z najbardziej obiecujących innowacji technologicznych w biznesie (Gartner, 2016). Ze względu na przystępność cenową metoda ta stała się bardziej dostępna dla konsumentów, zwracając również uwagę marketingowców na nowy sposób reklamowania produktów i marek (Adams, 2016). Wirtualna rzeczywistość wykorzystywana jest głównie w reklamach, a także przez właścicieli stoisk promocyjnych na różnych targach branżowych. Zakres stosowania VR zwiększa się regularnie, Poniżej podano inne przykłady jego zastosowania. Linie Emirates pozwalają swoim klientom na wirtualne zwiedzenie pokładu statku powietrznego przed nabyciem biletu (zastępując dotychczasową formę: zdjęcia oraz filmy). Szwedzki producent samochodów Volvo umożliwia swoim klientom odbycie wirtualnej jazdy próbnej najnowszym modelem samochodu. Inna szwedzka firma — Ikea proponuje zaprojektowanie własnego mieszkania. Klient odnosi wrażenie, że znajduje się w pełni umeblowanym mieszkaniu. Bank Milenium postuluje zwiększenie oprocentowania lokaty za zastosowanie AR w telefonie komórkowym. Firma kosmetyczna Dior oferuje natomiast przetestowanie najnowszych trentów makijażowych w AR. Klientka odnosi wrażenie, że jest malowana wybranymi przez siebie kosmetykami, a następnie może podziwiać efekty wykonanego makijażu.

Wirtualną rzeczywistość można zastosować w symulatorach lub materiałach filmowych, a elementem uzupełniającym może być rozszerzona rzeczywistość, która łączy ze sobą elementy świata rzeczywistego oraz fikcyjnego. Konsument może wykorzystywać rozszerzoną rzeczywistość przy użyciu smartfona podczas codziennych zakupów np. sprawdzając skład produktów, najpopularniejsze zastosowania. Okulary AR mogą mieć również zastosowanie w turystyce, np. korzystanie z nawigacji.

Rozszerzona rzeczywistość oraz wirtualna rzeczywistość wykorzystywane są również: w lotnictwie (do szkolenia kontrolerów ruchu lotniczego, skoczków spadochronowych oraz pilotów — jako odpowiednik kosztownych symulatorów, do sprzedaży samolotów Airbus, rozrywka pokładowa), w medycynie (do kształcenia studentów kierunków medycznych), w architekturze (do przedstawiania zaproponowanych rozwiązań architektonicznych), w motoryzacji (wyświetlanie kluczowych informacji lub obrazów np. z komputera pokładowego, radia lub systemu nawigacji na przedniej szybie samochodu).

Do najważniejszych aspektów wyróżniających VR na tle innych metod wskazać można: dostępność (każdy klient posiadający smartfona oraz gogle może przenieść się do świata wirtualnego. Z testowej jazdy próbnej klient może skorzystać w odpowiednim dla siebie czasie, bez umawiania się, zanieczyszczania środowiska), niskie koszty zaprojektowania i obsługi symulatorów, atrakcyjność (zastosowane rozwiązania przykuwają uwagę klientów), brak barier (w pełni angażujący pokaz przenoszący widza wprost do promowanych lub pożądanych miejsc).

Różne badania w literaturze marketingowej pokazują, że bardziej żywe i realistyczne obrazy powodują więcej pozytywnych postaw wśród konsumentów (Van Kerrebroeck i in., 2017), a co za tym idzie zwiększają sprzedaż. W ciągu ostatnich lat reklama ewoluowała za sprawą rozwoju technologii, obejmując takie innowacje, jak prezentacje produktów 3D i obrót o 360°. W porównaniu z tradycyjnymi mediami umożliwiają one wyższy poziom interaktywności i wyrazistości, a zarazem bogactwem wizualnym (Choi i Taylor, 2014).

Zgodnie z badaniami przeprowadzonymi przez eMarketer w październiku 2015 roku, aż 64 procent respondentów wskazało, że preferuje oglądanie przedmiotów w prawdziwych rozmiarach i kształtach podczas zakupów online. Inne badania pokazują, że 36,54 procent ankietowanych marketerów uznało VR jako najbardziej ekscytujące działania w obszarze cyfrowego marketingu (Virtual Reality Is an Immersive Medium for Marketers, 2016).

VR umożliwia doświadczenia nie tylko w dowolnym miejscu i czasie, ale też takie, które nie byłyby możliwe w realnym świecie. Może to dać znaczącą przewagę nad konkurencją występującą na rynku.
Na poniżej zaprezentowanym rysunku wskazano wzrost popularności wyszukiwanych słów „Wirtualna rzeczywistość” w wyszukiwarkach Google na całym świecie.

Z przedstawionego zestawienia wynika, że wirtualna rzeczywistość najczęściej wyszukiwana była w grudniu 2016 r., spowodowane to było kilkoma akcjami promocyjnymi m. in. Coca-cola, Uber, Ikea, Volvo.

Analiza wykorzystania VR i AR w komunikacji marketingowej w świetle badań własnych

Pierwsze badanie — audyt własny

Audyt własny został wykonany w maju 2019 r. Przy jego przeprowadzaniu wykorzystano akcesoria zmieniające smartfon Samsung S5 neo w środowisko wirtualnej i rozszerzonej rzeczywistości. Goglami użytymi do audytu były ISY Virtual Reality Glasses IVR 1000 (w elektomarkecie za ok. 60 zł). Audyt własny wykonano metodą SERVQUAL.

Pierwszą zbadaną firmą był szwedzki producent aut — Volvo. Po zainstalowaniu dedykowanej aplikacji na smartfonie oraz skonfigurowaniu gogli można było odbyć jazdę testową najnowszym modelem samochodu.

Aplikacja działała bez zarzutów, była graficznie dopracowana, realistycznie przenosiła we wnętrze pojazdu. Nie wszystkie przyciski na kokpciein. Coca-cola, Uber, Ikea, Volvo.

były interaktywne. Przy wykorzystaniu metody SERVQUAL, jakość oczekiwana pokryła się z jakością otrzymaną.

Kolejną firmą poddaną badaniu była również szwedzka firma — Ikea.

W tym przypadku również niezbędna była instalacja dedykowanej aplikacji. Pierwsza próba jej uruchomienia okazała się niemożliwa, ponowne uruchomienie smartfona rozwiązało problem. Po włączeniu aplikacji użytkownik przeniósł się do wirtualnej kuchni przeistaczając się w dziecko posiadające 100 centymetrów wzrostu. Aplikacja była w pełni interaktywna. Reasumując jakość otrzymana przewyższyła jakość oczekiwaną.

W tabeli 1 i 2 zaprezentowano oceny oczekiwanej i otrzymanej jakości VR i AR. Firma Volvo oznaczono jest jako „V”, natomiast firma Ikea jako „I”.

Następnie odwiedzono VR Virtual House w Łodzi, w którym wypróbowano inne możliwości wirtualnej rzeczywistości. Wizyta w profesjonalnym studiu miała wskazać, czy istnieją znaczące różnice pomiędzy sprzętem powszechnie dostępnym dla konsumenta, a jego procesjonalnym odpowiednikiem. Zaobserwowane zmiany były jednak niewielkie. W przypadku programów z rozbudowaną grafiką, profesjonalny sprzęt (z większymi zdolnościami obliczeniowymi) był jedyną alternatywą.

Drugie badanie — wykorzystywanie VR i AR w komunikacji marketingowej w opinii konsumentów

Badanie zostało wykonane w celu zweryfikowania popularności VR i AR. Badanie zostało przeprowadzone w okresie od września do grudnia 2018 w formie ankiety CAPI na urządzeniu mobilnym. Do badania zaproszeni zostali losowo wybrani odwiedzający łódzkie centra handlowe (Manufaktura, Galeria Łódzka, Port Łódź, Sukcesja). Ankietę wypełniło 114 osób, a zgodnie z metryczką z badania, 62 procent stanowiły kobiety.

Tylko 40 procent respondentów miało styczność z wirtualną rzeczywistością, natomiast 48 procent badanych korzystało z rozszerzonej rzeczywistości. Niestety respondenci nie korzystali z tej technologii regularnie (18 procent respondentów w przypadku VR i 26 procent w przypadku AR czyniło to regularnie). Należy również podkreślić, że tylko 22 procent badanych posiadało akcesoria wykorzystywane do AR i VR np. specjalne gogle. Respondenci zostali poproszeni o wskazanie głównych zalet płynących z korzystania z wirtualnej i rozszerzonej rzeczywistości. Ankietowani wskazali, że możliwość przeniesienia się w inny wymiar jest najważniejszą korzyścią.

Ankietowani najchętniej wskazywali na możliwość wizualizacji trudnodostępnych produktów. Odpowiedź pojawiła się u 44 na 47 respondentów. Nie ulega wątpliwości, że firmy dopiero wdrażają VR i AR do swoich działań marketingowych.

Podsumowanie

Technologia wirtualnej i rozszerzonej rzeczywistości to dynamicznie rozwijająca się innowacja, która wpływa na zachowania konsumentów, a także na postrzeganie przez nich produktów. Badania przeprowadzone przez Kerrebroeck i in. wykazały, że VR ma pozytywny wpływ na postrzeganie marki i intencje zakupu. Wirtualne prezentacje mogą dać konsumentom możliwość lepszego zbadania produktów, takich jak odzież przy zastosowaniu technologii (Verhagen i Vonkeman i van Dolen, 2016).

W dobie nowoczesnych technologii badania koncentrujące się na percepcji materiałów komunikacji marketingowej dają wgląd w sposób prowadzenia takich działań. Potwierdziły również, że technologia VR może znacznie ułatwić prezentację niektórych ofert rynkowych w branży nieruchomości.

Innowacje technologiczne stworzyły podstawy do wykreowania zupełnie nowej dziedziny komunikacji i dostarczania treści oraz innowacyjnego podejścia znacznie ułatwiając przepływ informacji między różnymi podmiotami rynkowymi.

Inne badania uwidoczniają, że tradycyjna reklama papierowa jest najsłabszą drogą komunikacji marketingowej w zestawieniu z innymi bardziej zaawansowanymi narzędziami, co wskazuje na proces digitalizacji marketingu. Misją menedżerów marketingu jest kładzenie większego nacisku na wybór technologii stosowanych w przekazywaniu komunikatów marketingowych. Jak wskazano w badaniach wykorzystanie nowoczesnych ma dodatni wpływ na oddziaływanie przekazu marketingowego, a co za tym idzie przekłada się na znacznie lepszy odbiór komunikatu wśród potencjalnych klientów. Zastosowane technologie mogą stanowić istotne wsparcie strategii marketingu i sprzedaży.

Dalsze badania powinny skupiać się na zrealizowaniu analogicznych eksperymentów dla różnych rodzajów produktów, a także na analizie stosunku między odbiorem technologii, przekazem i ofertą, a decyzjami zakupowymi wraz z implikacjami zarządczymi wykorzystania rzeczywistości wirtualnej w strategiach i taktykach komunikacji marketingowej (Grudzewski i in, 2018).

Audyt własny wykazał, że otrzymana jakość VR i AR oferowana przez firmy Volvo i Ikea pokryła lub przewyższyła jakość oczekiwaną. Nie zaobserwowano również znaczącej różnicy w sprzęcie wykorzystywanym w VR i AR.

Autorskie badanie wykonane na 114 respondentach wykazało małe doświadczenie oraz znajomość tematyki wirtualnej i rozszerzonej rzeczywistości. Na pytanie o najważniejszą korzyść płynącą z używania VR i AR ankietowani najchętniej wskazywali na możliwość wizualizacji trudnodostępnych produktów. Najrzadziej wybieraną przez ankietowanych odpowiedzią była możliwość zaprezentowania oferty firmy przy użyciu VR i AR. Mogło to wynikać z faktu, że technologia VR i AR nie jest jeszcze dostatecznie rozpowszechniona w Polsce.

Z przeprowadzonej analizy danych wtórnych wynika, że narzędzia komunikacji marketingowej, a w szczególności VR i AR mogą być skutecznym elementem w budowaniu przewagi konkurencyjnej. Ze względu na rozwój technologiczny wskazane jest powtórzenie badania oraz ciągłe monitorowanie użyteczności tych działań marketingowych.

Bibliografia

Wydawnictwa zwarte i artykuły

1. Akçayir M., Akçayir G., Pektas H. M., Ocak M. A. (2016). Augmented reality in science laboratories: The effects of augmented reality on university students’ laboratory skills and attitudes toward science laboratories, Computers in Human Behavior, Nr 57, s. 334– 342.
2. Carmigniani J., Furht B. (2011). Augmented reality: An overview, [w:] Furht B. (red.): Handbook of augmented reality, Springer, Nowy Jork.
3. Coates, G. (1992). Program from invisible site — a virtual shop, a multimedia performance. San Francisco, CA: Performance Works.
4. Choi Y. K., Taylor, C. R. (2014). How do 3-dimensional images promote products on the Internet? Journal of Business Research, 67, 2164–2170.
5. Duncan T., Moriarty S. E. (1998). A Communications-Based Marketing Model for Managing Relationships. Journal of Marketing, Vol. 62, No. 2.
6. Fisher S. S., McGreevy M., Humphries J., Robinett W. (1986). Virtual environment display system. In Proc. 1986 ACM Workshop on Interactive 3D Graphics (Chapel Hill, NC, Oct. 1986), s. 77–87.
7. Gobbetti E., Scateni R. (1998). Virtual reality: Past, present and future, Studies in health technology and informatics, 02/98.
8. Grudzewski F., Awdziej M., Mazurek G., Piotrowska K. (2018). Virtual reality in marketing communication — the impact on the message, technology and offer perception — empirical study. Economics and Business Review, Vol. 4 (18), No. 3, 2018: 36–50.
9. Hajduk G. (2016). Challenges for marketing communications in the digital age. [w:] G. Mazurek & J. Tkaczyk (Eds.), The impact of the digital world on management and marketing (pp. 183–195). Warszawa: Poltext.
10. Huang H., Liaw S., Lai C. (2016). Exploring learner acceptance of the use of virtual reality in medical education. Interactive Learning Environments, Nr 24 (1), 2016, s. 3–19.
11. Kaplan, A. & Mazurek, G. (2018). Social media: state of the art and research agenda. [w:] B. Mierzejewska, J. Jung, & A., Albarran, (Ed.), 2nd handbook of media management and economics. London, United Kingdom: Routledge.
12. Korniejenko K. (2018). Wykorzystanie wirtualnej rzeczywistości jako nowoczesnego narzędzia wsparcia w kształceniu inżynierów. Zeszyty Naukowe Wydziału Elektrotechniki i Automatyki Politechniki Gdańskiej Nr 58/2018, s. 37–40.
13. Kowalska M. (2007) Zyskać przewagę. Zintegrowana komunikacja w nowoczesnym marketingu. wyd. A. Marszałek, Toruń.
14. Mazurek, G. (2011). Informacja w wirtualnym środowisku a rozwój społeczeństwa informacyjnego. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego. Ekonomiczne Problemy Usług, 186–194.
15. Mazuryk, T., Gervautz, M. (1996). Virtual Reality: history, applications, technology and future, technical report. Vienna: Institute of Computer Graphics, Vienna University of Technology.
16. Raja V., Calvo P. (2017). Augmented reality: An ecological blend. Cognitive Systems Research, Nr 42, 2017, s. 58–72.
17. Scatena S., Russo G. N., Riva G. (2016). Virtual Reality vs television vs web exposure: the impact on brand experience. A preliminary study. Annual Review of Cybertherapy and Telemedicine, 14, 211–214.
18. Schmandt C. (1983). Interactive three-dimensional computer space. Proc. SPIE Int. Soc. Opt. Eng. 367, s. 155–159.
19. Wrzosek W. (2012). Strategie marketingowe. PWE, Warszawa.
20. Van Kerrebroeck H., Brengman M., Willems K. (2017). When brands come to life: experimental research on the vividness effect of Virtual Reality in transformational marketing communications. Virtual Reality, 21(4), 177–191.
21. Verhagen T., Vonkeman C., van Dolen W. (2016). Making online products more tangible: the effect of product presentation formats on product evaluations. Cyberpsychology. Behavior, and Social Networking, 19(7), 460–464.

Referaty, raporty i inne materiały

1. Adams, R. L. (2016). Five ways virtual reality will change the world. Forbes. https://www.forbes.com/sites/robertadams/2016/10/17/5-ways-virtual-reality-will-change-the-world/#311e2cc2b018 (25.06.2019).
2. Barnes, S. (2016). Understanding virtual reality in marketing: nature, implications and potential. doi: https://dx.doi.org/10.2139/ssrn.2909100 (22.06.2019).
3. Gartner. (2016). Gartner’s 2016 hype cycle for emerging technologies identifies three key trends that organizations must track to gain competitive advantage. https://www.gartner.com/newsroom/id/3412017 (22.06.2019).
4. The Farm 51. (2015). VR market report. http://thefarm51.com/ripress/VR_market_report_2015_The_Farm51. pdf (24.06.2019).
5. Virtual Reality Is an Immersive Medium for Marketers. https://www.emarketer.com/Article/Virtual-Reality-Immersive-Medium-Marketers/1013526 (22.07.2019).

Netografia

1. https://www.volvocars.com/us/about/our-points-of-pride/google-cardboard (27.06.2019)
2. https://www.ikea.com/ms/pl_PL/this-is-ikea/ikea-highlights/Virtual-reality/index. html (26.06.2019)
3. https://marketinglink.pl/wirtualna-rzeczywistosc-dlaczego-warto-sie-tym-przejmowac/ (26.06.2019)
4. https://pclab.pl/art69208.html (22.06.2019)
5. https://epicvr.pl/pl/skuteczne-kampanie-vr/ (25.06.2019)
6. https://www.pcworld.pl/ranking/8-branz-ktore-zmieni-VR, 407042.html (23.06.2019)